Opinie: Is onze privacy al verkwanseld?

D66 heeft het vaak over het bewaken van de privacy. Ook op dit blog hebben we hier regelmatige aandacht aan besteed. Gezien de recente berichtgeving vraag ik me echter af of we niet al veel te laat zijn. Is de overheid de laatste jaren onder Balkenende niet al te ver doorgeschoten in het opslaan van allerlei gegevens, zonder dat de controle op de veiligheid van die gegevens goed geregeld is?

Fraude met DNA

Dit weekend blijkt dat er recent bij het Nederlands Forensisch instituut fraude is gepleegd met DNA bewijsmateriaal. Een vrouw verwisselde het DNA van haar partner, een verdachte bij een geweldsdelict, met dat van een onschuldig persoon. Nu is dit gelukkig vrijwel direct ontdekt, maar dat had vooral met de onhandigheid van de medewerkster te maken.

Wat ik echter pas echt zorgwekkend vind, is het feit dat dit in de doofpot gestopt is, en dat dit uiteindelijk via een lek pas naar buiten komt. Dit is voor mij een teken dat het NFI zich drukker maakt om haar eigen reputatie, dan om de privacy van de Nederlandse bevolking. Deze fraude is aan het licht gekomen dankzij een track-and-trace systeem dat ze bij het NFI gebruiken, waarmee de lokatie van DNA materiaal in het pand constant gevolgd kan worden. Maar is het vreemd om te verwachten dat alle ruimtes waar zich DNA materiaal bevind voorzien zijn van fatsoenlijke camera bewaking? We hebben het hier wel over de ultieme persoonsgegevens!

Blunder bij meld misdaad anoniem

En vandaag is groot in het nieuws dat dankzij een blunder van politie en justitie de gegevens op straat liggen van een anonieme meldster van een misdaad. Deze getuige van een dodelijke steekpartij in Rotterdam zit inmiddels flink in de stress, en maakt zich grote zorgen om haar veiligheid.

Bedoeling van Meld misdaad anoniem (ook bekend als M) is juist dat mensen zich veilig genoeg voelen om een verklaring te geven, die ze niet hadden gegeven als hun naam bekend zou worden (bijvoorbeeld ivm mogelijke wraakacties). Vraag is natuurlijk nu wel in welke mate de reputatie van M beschadigt is. Met andere woorden, zullen er nu misdaden onopgelost blijven die anders via een anonieme tip wel opgelost waren?

Verschillende oorzaken, hetzelfde resultaat

Hoewel beide beschreven gevallen een totaal verschillende oorzaak hebben, moedwillig bij het DNA, en een fout bij de anonieme tipgeefster, is het resultaat wel hetzelfde. In beide gevallen is de privacy van ons als Nederlandse burgers niet gewaarborgd.

Privacy hoort in een democratisch land het hoogste goed te zijn. Privacy is immers de basis van onze vrijheid. We willen niet dat iedereen alles kan ontdekken over iedereen.

Ik heb niets te verbergen

Iedere keer als de overheid met maatregelen komt die onze privacy aantasten, zijn er weer mensen die met de aloude dooddoener komen: Ik heb niets te verbergen. Deze mensen maken echter één grote denkfout. Als je niets strafbaars doet, en een doodnormaal leventje hebt, zonder wat voor uitspattingen dan ook, dan heb je zelf inderdaad niets te verbergen. Maar als een ander alles over je weet, dan kan het toch nog bijzonder onaangenaam voor je worden.

Slimme misdadigers zijn bijzonder lastig te achterhalen. Niet omdat ze ergens diep in het bos zitten, maar omdat ze misdaden begaan met de identiteit van een ander. Identiteitsdiefstal is de nieuwste trend onder criminelen. Hierbij gebruiken criminelen iemands identiteit om een misdaad te begaan. Dit bleef tot nu toe voornamelijk beperkt tot criminaliteit op het internet, maar de ontwikkelingen staan niet stil. Zo is het tegenwoordig al mogelijk om een vingerafdruk in 3D te printen. Het is dan eenvoudig voor een inbreker om valse sporen achter te laten, om daarmee de politie op een dwaalspoor te brengen. Ik moet er niet aan denken dat iemand mijn vingerafdruk uit een database weet te halen, om deze vervolgens te misbruiken. Staat de politie aan je deur, zonder dat je enig idee hebt waar ze het over hebben. Ik moet gelijk aan Kafka denken.

We gaan steeds verder

Waar de mogelijkheden tot misbruik en per ongeluk in het openbaar brengen al erg groot zijn, gaan deze in de nabije toekomst alleen maar groten worden. Vanaf vandaag hebben we een vingerafdruk in het paspoort, met daaraan gekoppeld een database. We hebben al een OV-chipkaart, met een database wie welke reis heeft gemaakt. We zijn een elektronisch patiënten en een elektronisch kind dossier aan het aanleggen, en zo gaat het maar door.

Al met al maatregelen die heel normaal lijken, en waar ook niets mis mee is, zolang alles goed gaat. Ik heb wat dat betreft ook niets te verbergen. Maar de geschiedenis leert ons keer op keer dat er een moment komt dat het fout gaat. En of dat nu met opzet of per ongeluk is doet er dan niet toe.

Tijd voor een ommezwaai

Ik heb het al vaker gezegd, en ik zal het ook blijven zeggen. Het is de hoogste tijd voor een ommezwaai in het denken over privacy. Met name de huidige regering wil dolgraag alles elektronisch bijhouden, zonder ook maar enigszins stil te staan bij de mogelijke gevolgen. Zolang Balkenende aan de macht is, verwacht ik dan ook eerder een verslechtering dan een verbetering van de situatie. Ons belangrijkste basisrecht op privacy is niet veilig in de handen van de huidige regering. Om onze privacy te waarborgen is een snelle val van dit kabinet nodig, gevolgd door een duidelijk andere verkiezingsuitslag. Alleen wel jammer dat ik tot nu toe nog niet veel partijen hoor over dit onderwerp. Ik kan er maar 1 bedenken die hier consequent mee bezig is.

PS: Ook erg zorgwekkend. We zijn zelf net zo slordig met onze privacy. Kijk het vandaag uitgebrachte onderzoek van wieowie.nl er maar eens op na.

Yuri Ankoné
Lijsttrekker D66 Oldenzaal